Рубрика: Պատմություն

Ամանորը Աֆրիկայում

Happy-Kwanzaa-Wishes-Sparkle-Glitter-Picture.gif

Աֆրիկա մայրցամաքի երկրները համարվում են մեր մոլորակի աղքատ երկրները, սակայն այստեղ նույնպես նշում են Ամանորը, որն իրենց համար բնության տոն է: Ըստ աֆրիկացիների՝ Ամանորը կապում է մարդկությանը բնության հետ: Աֆրիկայում Ամանորը նշում են ոչ թե օրացույցի ավարտվելու առթիվ, այլ որևէ երևույթի, օրինակ՝ անձրևների: Աֆրիկացիները Ամանորի կապակցությամբ զարդարում են ծառերը, որոնք համարվում են կյանքի խորհրդանիշ, հետևաբար որքան շատ զարդեր լինեն ծառի վրա, այնքան առատ կլինի տարին:
Ի տարբերույթուն զարգացած երկրների, որտեղ շամպայնով են միմյանց շնորհավորում, այստեղ միմյանց հյուրասիրում են սեփական ձեռքերով պատրաստած գարեջրով: Ամանորը աֆրիկացիների համար առիթ է ընտանիքով հավաքվելու համար, քանի որ մնացած օրերին կանայք և երեխաներն ապրում են գյուղերում, իսկ տղամարդիկ քաղաքում տարբեր ձևերով փորձում են ապրուստի գումար վաստակել:
Քենիայում և Տանզանիայում Ամանորը նշում են ջրում, քանի որ դժվար է պայքարել շոգի դեմ: Եթովպիայում Ամանորը նշվում է աշնանը՝ սեպտեմբերի 11-ին: Թունիսում Ամանորի կապակցությամբ անցկացվում է Սահարայի մրցանակաբաշխությունը, որն իրենից ներկայացնում է համերգ տարբեր կատարողներով և պոեզիայի երեկույթներով:
Աֆրիկայի վայրի ցեղերն Ամանորը նշում են կազմակերպելով ավտոմրցույթներ, որոնց ժամանակ փորձում են ամեն կերպ հաղթել հակառակորդին: Մասնակիցները իրենց բերանում հավկիթներ են պահում և հաղթում է նա, որ առաջինն է հասնում վերջնակետին առանց հավկիթը վնասելու: Հավկիթն, այս պարագայում, խորհրդանշում է նոր կյանք:
Վստահորեն կարելի է ասել, որ Ամանորի հայրենիքը Աֆրիկան է, չէ՞ որ հենց Եգիպտոսում է առաջին անգամ հայտնագործվել օրացույցը:

Ինչն է բնորոշ ժամանակակից ծեսերը

Մինչեւ Աֆրիկայում նշվում է, թե ինչպես է Ամանորը նշվում, մենք կքննարկենք այս մայրցամաքի մարդկանց կյանքի որոշ ասպեկտներ: Բնակեցված տարածքի մեծ մասը գտնվում է աղքատության գիծից ցածր, ուստի հատկապես այստեղ դուք չեք մաքրել: Բացի դրանից, տղամարդիկ առավել հաճախ բնակվում են քաղաքներում, վաստակելով, իսկ երեխաների հետ կանայք մնացել են քաղաքներում: Նոր տարուն ընտանիքները միշտ վերամիավորվում են: Տղամարդիկ բերում են առատաձեռն նվերներ, զարդարանքներ: Երեխաները զարդարում են տունը, զարդարում արմավենու ծառերը, գունավոր թփերը, այլ բույսեր (մեր տոնի կապակցությամբ): Տոնական եւ տոնական միջոցառումներ են կազմակերպվում, որտեղ տարբեր մսամթերքները հանդիսանում են հիմնական կերակրատեսակները, ինչպես նաեւ հիմնական խմիչքը `տնային հոփ գարեջուրը: Փաստն այն է, որ շամպայնը, որը վաճառվում է այստեղ միայն մայրաքաղաքներում, տեղացիները միջոցներ չունեն:

Հարավային Աֆրիկայի տոնակատարության առանձնահատկությունները

Այս երկիրը համարվում է ամենահարուստ եւ առավել զարգացած ամբողջ մայրցամաքում: Սակայն, ինչ որ կարող է ասել, այստեղ ապրում են միայն զբոսաշրջիկները եւ այցելուները: Ինչպես տոնել Նոր տարին Աֆրիկայում, որտեղ կա նման անհավասարություն ցեղերի միջեւ: Հունվարի 1-ին Հարավային Աֆրիկայի հիմնական ավանդույթը բարեգործությունն է: Քաղաքների կենտրոնական փողոցներում տեղացիները եւ կառավարական ներկայացուցիչներն են: Նրանք նվիրում են նվերներ բոլոր կարիքավորներին եւ տոնակատարություն են կազմակերպում իրենց հաշվին:

Արեւմտյան Աֆրիկա եւ նրա ցեղային սովորույթները

kakprazdnuyutnoviygodvafriketraditsiiobr_C487068F

Մայրաքաղաքի արեւմտյան մասում Աֆրիկայում տեսնում եք առավել անսովոր Նոր տարին: Ավանդույթները այստեղ արմատավորված են անցյալ հազարամյակում, եւ դրանք հետեւյալն են. Օրինակ, տեղացիները վազում են շուրջը բոլոր օղակների ձվի մեջ իրենց բերանով: Կարեւոր է ոչ թե կոտրել, ոչ թե խայթել այն, ոչ էլ վնասել վանդակը: Հրդեհի շուրջ ծիսական պարերից հետո սկսվում են ցեղային ղեկավարները հատուկ դանակներով խաղալ: Սակայն դրանց վերքերը անմիջապես հետաձգվում են տեղական բույսերի վրա հիմնված օծանելիքի շնորհիվ:

Նորագույն ավանդույթները

when-is-kwanzaa

Մենք հակիրճ քննարկում ենք Աֆրիկայում Ամանորի տոնակատարության մասին, ինչպես նաեւ տեղական ժողովուրդների ավանդույթները միմյանց հետ կապվում են եվրոպական սովորույթների հետ: Այժմ պարզ կդառնա, որ Ամանորի տոնը ավանդական է «սեւ սփյուռքի» բոլոր ներկայացուցիչների համար աշխարհում: Դա, իհարկե, Kwanzaa, որը տեւում է դեկտեմբերի 26 — ից մինչեւ հունվարի 1: Այս յոթ օրվա ընթացքում յոթ մոմ վառվում են ամեն երեկո `մեկ սեւ, երեք կանաչ եւ երեք կարմիր: Իրենց լույսի ներքո քննարկվում են առաքինություններ եւ նախորդ ծեսեր, որոնք թույլ են տալիս, որ աֆրիկացիները պահպանեն իրենց ինքնությունը:

Կարծիք`

Ինձ շատ դուր եկավ Աֆրիկացիների Ամանորը: Նրանց Ամանորը շատ ճոխ չեր, որովհետև Աֆրիկացիները այդքան էլ հարուստ չեն, բայց ասեմ, որ շատ հետաքրքիր, ուրախ և ավանդույթներով լի էր անցնում նրանց Ամանորը: Նրանք ոչ, թե մեզ պես ասում են ուրախ Ամանոր, այլ Happy Kwanzaa, ինչը իրենց լեզվով երևի դա է նշանակում, նրանց տոնի համար ըստ ավանդույթի ամենակարևոր բաները դրանք 7 մոմերը ինչու 7, որովհետև նրանց Ամանորը տևում էր 7 օր, իսկ մոմորը պետք է անպայման լինեին, 1 հատ սև գույնի մոմ, 3 հատ կանչ գույնի մոմ և 3 հատ կարմիր գույնի մոմ, նրանք այդ մոմերը վառում էին 7 օրվա ընթացքում, նաև շատ կարևոր էր, որ սեղանին լինեն առատ մրգեր և շամպայնի փոխարեն իրենց ձեռքով պատրաստված գարեջուր: Դե ինչ ահա այսպիսին էր նրանց Ամանորը: Չմոռանամ նաև ասել Շնորհավոր Ամանոր և Սուրբ Ծնունդ…

Աղբյուր`

hayeli.am-Աֆրիկան Ամանորի հայրենիքն է

familias21online.com-Ինչպես տոնել Նոր տարին Աֆրիկայում: Ավանդույթներ, ծեսեր, պատմություն

Реклама
Рубрика: Պատմություն

Պատմություն… Տնային աշխատանք

ԱՌԱՋԻՆ – ԵՐԿՐՈՐԴ ԴԱՍԵՐ

           Կատարման ժամկետը` 11-15.09

  • Պատմեք ժողովուրդների մեծ գաղթի մասին;

Ժողովուրդների Մեծ գաղթը տեղի է ունեցել 4-րդ դարի կեսերից մինչև 7-րդ դարն ընկած ժամանակաշրջանը (ընդմիջումներով) կոչվում է Մեծ գաղթի կամ Ժողովուրդների Մեծ գաղթի շրջան անվանումով։ Հիմնարար նախադրյալ էր համարվում այն հանգամանքը, որ գաղթող բնակիչները թողնելով իրենց բնակավայրը ջերմաստիճանի պատճառով գաղթում էին այլ ավելի բարենպաստ տարածք։ Գաղթող ժողովուրդների թիրախը համարվում էր Հռոմեական Կայսրությունը։ Հռոմեական Կայսրության սահմանամերձ շրջաններում ապրող քոչվոր ժողովուրդների հիմնած իշխանությունների տնտեսությունը հիմնված էր էքստենսիվ եղանակի վրա։ Ուստի կարիքները հոգալու համար տվյալ ժողովուրդների մոտ պահանջներ էին ծնվում։ Այս երևույթը բացասական ազդեցություն ունեցավ ինչպես եվրասիական քոչվորների, այնպես էլ եվրոպական մյուս ժողովուրդների վրա։ IV-V դդ. տեղաշարժվեցին գերմանները և թյուրալեզու քոչվորները։ Մի փոքր ուշ նաև սլավոնները և ուգրոֆինները։ Հարավարևելյան Եվրոպայի տափաստաններում IV դ. 70-ականներին երևան եկան հոները։ Նրանք թուրքական մի քանի ժողովուրդներից սերված ազգ էին։ Նրանք սկզբում բնակվում էին Չինաստանի սահմաններում։ Նրանք իրենց վարվելակերպով և արտաքինով համարվում էին եվրոպացիների ահն ու սարսափը։ 375 թվականին նրանք հարձակվեցին Սև ծովի ափին գտնվող մի քանի երկրների վրա և հաղթեցին։ Մինչ ժողովուրդների Մեծ գաղթը Եվրոպայում կար մեկ ընդարձակ պետություն՝ Հռոմեական Կայսրությունը։ Մեծ գաղթը հիմք հանդիսացավ նոր երկրների առաջացման։

  • Համեմատեք Հռոմեական կայսրության և Ալեքսանդրի Մակեդոնացու կայսրության կործանման պատճառները;
  • Ապացուցեք կամ հերքեք այն տեսակետը, որ Հայոց Աշխարհաժողովն անցյալի մնացուկ էր;
  • Թվարկեք միջնադարյան հասարակության դասերը, աստիճանակարգությունը և պետական կառավարման մարմինները:

Աղբյուրներ` Հայոց պատմություն, 7-րդ դասարան, էջ 6-9

Համաշխարհային պատմություն, 7-րդ դասարան, էջ 5-9

Վ/Ֆ «Ժողովուրդների մեծ գաղթը»

Վ/Ֆ «Հին Հռոմ. կայսրության ծաղկումը և անկումը»

Рубрика: Պատմություն

Եզնիկ Կողբացի

Без названия

Եզնիկ Կողբացի, ծնվել է մոտ 380 թվին, Այրարատ նահանգի Ճակատք գավառի Կողբ գյուղում, մահացել է 450 թվին, հայ փիլիսոփա, աստվածաբան, թարգմանիչ, հասարակական–եկեղեցական գործիչ, հայկական բանակի հիմնադիրներից մեկը: Եզնիկ Կողբացին ամենավառ ներկայացուցիչներից մեկն է Հայաստանում, ծնված 80-ականներին Կողբ գյուղում (այսինքն `Կողբացին մականունով), եղել է  Մեսրոպ Մաշտոցի աշակերտներից։ Մ. Մաշտոցի հետ միասին թարգմանվել է հունարեն Աստվածաշունչը հայերեն և մի շարք գիտական-փիլիսոփայական բովանդակության մի շարք ստեղծագործություններ: Այն ապահովում է քրիստոնեական դոգման փիլիսոփայական հիմնավորումը և վաղ քրիստոնյա աշխարհում վաղաժամ ֆեոդալիզմի դարաշրջանում տարածված հեթանոսական փիլիսոփայական տեսությունների, մինչդեռ Աստված ճանաչում է որպես բոլոր բաների ծագումը և պատճառը, իսկ Էզնիկը միաժամանակ դեմ է ֆատալիզմին և պաշտպանում է վարդապետությունը ազատ կամքի մասին:

Մասնակցել է Աստվածաշունչի և այլ երկերի թարգմանությանը։ Եզնիկի մասին հիշատակում են Կորյունը, Եղիշեն, Մովսես Խորենացին։ Եզնիկ Կողբացու աշխատություններից պահպանվել են «Եղծ աղանդոց»–ը՝ հայ փիլիսոփայության կարևոր սկզբնաղբյուրներից մեկը (հայտնի է նաև «Վասն Աստուծոյ» անվամբ)։ Տիրապետել է ասորորերեն, հունարեն, պարսկերեն, եբրայերեն լեզուներին: Մասնակցել է Աստվածաշնչի և այլ երկերի թարգմանությանը: 428–429-ին Մեսրոպ Մաշտոցն ու Սահակ Ա Պարթևը Եզնիկ Կողբացուն և Հովսեփ Պաղնացուն գործուղել են Եդեսիա՝ թարգմանելու ասորի սուրբհայրերի ավանդությունները: Կատարելով հանձնարարությունները (թարգմանություններն ուղարկել են Հայաստան՝«պատվական հայրերին»)՝ 431–432-ին անցել են հունական կողմերը, «ուր և ուսանելով և հմտանալով՝ կարգվեցին հելլենական լեզվից թարգմանիչներ»:

Աշխատանքային գործունեություն

Խոհերից

  • Կողբացին, որպես փիլիսոփա իդեալիստ, հոգու և նյութականի փոխհարաբերությունը լուծում է հօգուտ առաջինի: Կոզբացին հանգում է այն եզրակացության, որ Աստվածն էլ սկզբնական և միակ սուբստանցիան չէ, այլ նրա հետ միասին գոյություն ունի նաև նյութը, այսինքն՝ արարչագործության առարկան։ Հայ փիլիսոփան ակամայից հանգում է դուալիզմի, որի դեմ ինքը պայքարում էր: Հետագայում արարիչ համարելով աստծուն՝ Եզնիկը գտնում է, որ աշխարհի հիմքը կազմում են բնության չորս տարրերը՝ ջուրը, օդը, հողը և կրակը:
  • Կողբացին չարիք է համարում այն բոլոր գործողությունները, որոնք մարդկանց համար վնասակար հետևանքներ են ունենում և հետո հարցադրման տեսակետից գործնականին անցնելով, գտնում է, որ ուժերը լրիվ ու նպատակահարմար օգտագործելու դեպքում, հայերը կարող են զրադաշտության պարտադրման առաջն առնել և հաղթահարել այդ չարիքը։ Այս դեպքում Եզնիկ Կողբացին ճակատագրի քմահաճ վերաբերմունքի զոհը չէ, այլ նրա բացասական կողմերի դեմ ակտիվ պայքար մղող մարտիկ։
  • Կողբացու կարծիքով, չարիք են այն բոլոր աններդաշնակությունները, որոնք տեղի են ունենում ի խախտումն հաստատված օրենքների, լինեն դրանք աստվածային, մարդկային, թե բնական: Դրանք պատահականություններ են և այդ պատճառով էլ սուբստանցիոնալ չեն: Բարիքը, թեև իր ներքին հնարավորությամբ առկա է իրականության մեջ, այնուամենայնիվ մարդկանց շնորհվում է ոչ թե ըստ նախախնամության, այլ ըստ մարդկային գործունեության էության: Այստեղ իմաստասերն ընդգծում է գործունեության օգտաբերության նշանակությունը: Այս պատճառով էլ մինչև մարդու առաջացումը փաստորեն չկա ոչ բարիք և ոչ էլ չարիք:
  • Կողբացին տարբերում է երկու տեսակի չարիք. ֆիզիկական (բնական) և բարոյական (սոցիալական): Նա չի քննարկում մետաֆիզիկական չարիքի հարցը, քանի որ այն չի դիտում որպես իրականության պարտադիր մաս, որպես բարիքն արժեքավորող հակադիր երևույթ։ Առաջին տեսակի չարիքը հետևանք է բնական իրականության կառուցվածքային խախտման ու մարդկանց տգիտության: Մարդը ճանաչելով բնությունը կարող է ֆիզիկական չարիքը վերածել բարիքի: Իսկ բարոյական չարիքն անմիջապես կապված է մարդու անձնիշխանության, ազատության հետ: Վերջինս նա քննարկում է աստվածաբանական, բարոյափիլիսոփայական, հոգեբանական և իրավագիտական տեսանկյունից։
  • Կողբացու կարծիքի համաձայն, մարդն իր կենսաբանական կառուցվածքով նման է կենդանուն, սակայն նրանից տարբերվում է, որովհետև ինքը մարմնի և հոգու միասնություն է, անձ է: Իսկ հոգեկանն ունի երեք կարողություն (բուսական, կենդանական, բանական), որոնք գործում են բանականության ղեկավարությամբ: Այստեղից էլ բխում են կենդանու և մարդու հիմնական տարբերությունները: Կենդանու վարքը բնազդային է, մարդունը՝ գիտակցական: Եթե կենդանին իրեն չի տարբերում իր շրջապատից, ապա մարդն ունի ինքնագիտակցություն, ինքնաարժեքավորում: Եթե կենդանին չունի բարոյական ըմբռնում, ապա մարդը սոցիալական և բարոյական էակ է: Եթե կենդանին կատարում է այն, ինչ կանխորոշված է, ապա մարդն ունի ընտրելու իրավունք։ Մարդուն բնորոշ է նաև ստեղծագործ լինելու հատկությունը, որը նա ձեռք է բերում անմիջական գործունեության ընթացքում:

«Եղծ աղանդոց» երկը

Չորս մասից բաղկացած աշխատությունում՝ Եղծ աղանդոց հեթանոսաց, Եղծ քէշին պարսից, Եղծ կրօնից յունաց իմաստնոցն և Եղծ աղանդոյն Մարկիոնի, հաջորդաբար ներկայացվում և քրիստոնեական կրոնի գաղափարաբանական տեսանկյունից հերքվում են հեթանոսական բազմաստվածության հավատալիքները, պարսից զրադաշտական կրոնը, անտիկ հունական որոշ փիլիսոփայական դպրոցների ուսմունքները և Մարկիոնի գնոստիկական աղանդը:

Եզնիկ Կողբացին, հավատարիմ լինելով 4-5-րդ դարերի քրիստոնեական աստվածաբանությանը, որպես միակ և գերագույն գոյ ընդունում է Աստծուն, որն անսկիզբ է, մշտնջենական, ոչնչով և ոչ մեկի կողմից չպայմանավորված, արարող և անհասանելի, բայց ամեն ինչի՝ երևելիի և աներևույթի սկզբնավորման պատճառը: Ոչինչ և ոչ ոք չկա նրանից վեր, նրանից առաջ կամ հավասար, հակառակ էություն կամ ներհակ գոյություն: Աստվածային էությունն անճանաչելի է մարդկային բանականության համար, նրան կարելի է հասնել միայն հավատի միջոցով: Աստված ոչնչից նախ ստեղծել է չորս տարրերը՝ հողը, ջուրը, օդը, կրակը առանձին-առանձին և ապա դրանց խառնուրդից՝ բազմազան աշխարհը: Տարրերը փոփոխական են և այդ պատճառով՝ ոչ մշտնջենական, ուստի և չեն կարող համարվել աստվածներ: Արարված բնությունը նույնպես գտնվում է շարժման մեջ, որի աղբյուրը անշարժ Աստվածն է: Տիեզերքը նա դիտում է իրապես կիսաբոլոր ակ, իսկ երկիրը՝ սկավառակ: Երկնային լուսատուները գտնվում են անընդհատ 7 անհամաչափ շարժման մեջ, իսկ երկինքը մնում է անշարժ: Բնական համակարգի հիմնարար հասկացություններն են՝ մարմնականն ու անմարմինը, շնչավորն ու անշունչը, կենդանի և ոչ կենդանի հասկացությունները: Առաջին աստիճանը կազմում են անշունչ մարմինները, որոնց բնորոշ հատկություններն են առաջացումը, գոյությունը և ոչնչացումը, երկրորդը՝ բուսական աշխարհը, որն օժտված է նաև սնման, աճի և շնչավորության ստորին ձևի ունակությամբ, երրորդը՝ կենդանական աշխարհը, որն ունակ է նաև տեղափոխության և օժտված է բնազդներով: Վերջին աստիճանը զբաղեցնում է մարդը՝ բնության «պսակը», որն իր մարմնական բնությամբ հաղորդ է մյուս մարմնավոր էակներին, բայց միաժամանակ նա բանականության կրող է:

Եզնիկ Կողբացին քննադատում է զրադաշտական դուալիզմը, չարին սուբստանցիոնալ բնույթ հաղորդելը, ինչը տրամաբանորեն հանգեցնում է դեպի չարի աստծո ընդունումը, մինչդեռ Աստված որպես բարության անսպառ աղբյուր և խորհրդանիշ չի կարող չարիքի արարիչ լինել: Ուստի, աշխարհում առկա չարը միակ բանական էակին՝ մարդուն շնորհած ազատ կամքի արդյունքն է: Մարդիկ լիովին պատասխանատու են իրենց բոլոր, այդ թվում՝ չար գործողությունների համար: Ցույց է տալիս սնահավատության, ճակատագրապաշտության, աստղագուշակության, հեթանոսության վերապրուկների անհիմն լինելը:

Կարծիք`

Իմ կարծիքով Եզնիկ Կողբացին շատ տաղանդավոր մարդ էր, նախ եկեք հասկանանք ինչ է նշանակում տաղանդավոր: Ըստ` բառարան օնլայնի տաղանդավոր նշանակաում է մեծ շնորհք՝ տաղանդ ունեցող: Իսկ Եզնիկ Կողբացին այդպիսին էր նա կարողանում էր տիրապետել 4 լեզվի ինչը, ոչ բոլորը կարող են, նա նաև կատարել է մեծ գործունեություններ, թարգմանել է թարգմանություններ և էլի ու էլի գովելի և տաղանդավոր գործեր:

Աղբյուր`

alexandrg.livejournal.com-Езник Кохбаци

hy.wikipedia.org-Եզնիկ Կողբացի

armenianreligion.amԵԶՆԻԿ ԿՈՂԲԱՑԻ

am.hayazg.info-Եզնիկ Կողբացի

Рубрика: Պատմություն

Խաչքար

SONY DSC

Խաչքարը հաջորդել է խաչով ավարտվող քառակող վաղմիջնադարյան կոթողներին և թևավոր խաչերին, որոնց մեծ մասը ոչնչացվել է արաբական արշավանքների ժամանակ: Խաչքարը բովանդակում է քրիստոնեության հիմնական գաղափարը՝ Հիսուս Քրիստոսի փրկագործությունը: Գլխավոր տարրը խաչն է՝ որպես Խաչեցյալի՝ Քրիստոսի, Կենաց ծառի, խոստացված երկնային հոգևոր դրախտի ու փրկության խորհուրդ. այն հայերի համար փոխարինել է սրբապատկերներին: IV–V դարերից խաչքար կանգնեցվել է ռազմական հաղթանակներն ու պատմական կարևոր դեպքերը հավերժացնելու համար կամ, որպես ճարտարապետական զարդ, ագուցվել եկեղեցիների որմերին։ Խաչքարը ծառայել է նաև որպես տապանաքար՝ հանգուցյալի հոգու փրկության համար, օրինակ՝ Նորատուսի, Սաղմոսավանքի, Հին Ջուղայի (1998–2006 թվականներին հիմնովին ավերել են ադրբեջանցիները) գերեզմանատների խաչքարերը։ Վերջիններս նաև պատմական վավերագրեր էին, որոնց արձանագրությունները բովանդակում էին երկրի ներքին ու արտաքին կյանքին վերաբերող կարևոր տեղեկություններ։ Խաչքարերի զգալի մասի վրա պատվիրատուի անվան կողքին կամ առանձին հիշատակվում է նաև պատրաստող վարպետի անունը. հիշարժան են Մխիթար Կազմողը (12-րդ դար), Մոմիկը, Պողոսը (XIII դար), Քիրամ Կազմողը (16–17-րդ դարեր) և ուրիշներ։

Մխիթար Կազմողը

mxitar kazmox

12-րդ դարի հայ քանդակագործ է (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են): Աշխատել է Սանահինում: Գործերից նշանավոր է Գրիգոր Տուտեորդու հուշարձան-խաչքարը, որը գտնվում է Սանահինի վանքի Սբ. Հարություն եկեղեցու հյուսիսային պատի տակ: Խաչքարի պատվանդանը չորս կողմից մշակված է, յուրաքանչյուր երեսին կան երկսյուն կամարներով երկուական խորաններ: Սեղանաքարը երիզված է <<սելջուկյան շղթա>> ունեցող քիվով, որի վրա դրված է ավելի նեղ պատվանդան, վերջինի վրա բարձրանում է գեղաքանդակ խաչքարը: Հուշարձանի ետին երեսին գրված է Տուտեորդու հիշատակարան-արձանագրությունը, ըստ որի, նույն թվականներին նորոգվել է Կաթողիկե եկեղեցին, որին հավանաբար մասնակցել է Մխիթար Կազմիչի օգնական (կամ արձանագրության փորագրիչ) Ավետիսը:

Մոմիկ

momik

Մոմիկի մանրանկարները, քանդակագործական և ճարտարապետական գործերն առանձնանում են բացառիկ բարձր արվեստով: Օժտված լինելով աստվածաբանական հարուստ գիտելիքներով՝ նա իր հորինվածքները կառուցել է խորհրդանշական շեշտադրումներով, երբեմն՝ աննախադեպ մտահղացումներով: Նրա հիշատակին նվիրված խաչքար է դրվել Նորավանքում:
Մոմիկի անունով ՀՀ-ում կոչվել են Քրիստոնեական մշակույթի երիտասարդական միությունը և զբոսայգի Եղեգնաձորում, Իջևանում կանգնեցվել է արձանը: 2010 թ-ին` ծննդյան 750-ամյակի առթիվ, Նորավանքի համալիրում բացվել է Մոմիկի թանգարանը, թողարկվել են հուշամեդալ և նամականիշ:
Խաչքարերը որպես կանոն  կառուցվել են այնպես, որ նայեն դեպի արևմուտք,որպեսզի խաչքարի դիմաց կանգնած մարդը նայի դեպի արևելք: Հայ ժողովրդի համար արևելքը միշտ էլ կյանքի սկզբնավորման խորհուրդ է կրել,  արևը ծնվում է արևելքում և գնում մեռնում է արևմուտքում: Խաչքարն, ինչպես արվեստի ցանկացած նմուշ, իր կատարելագործմանը հասել է  ժամանակի ընթացքում: Եթե առաջին խաչքարերն աչքի էին ընկնում իրենց պարզ ոճով` միայն խաչն էր քարի վրա, ապա հետագայում արդեն դրանք ավելի գունավորում ստացան, հղկվեցին ու շատացան նախշերը, յուրաքանչյուր նահանգ ունեցավ իրեն բնորոշ ոճն ու պատկերաքանդակները, ճիշտ ու ճիշտ գորգերի ու տարազների նման:Խաչքարերում կենտրոնական խաչի շուրջբոլորը պատկերվել են հայկական խորհրդանիշներ` նուռ, խաղող, ծիրան, ամեն ինչ հավասարաչփության սկզբունքով է արվել, ավելորդ ոչինչ չկա: Խաչքարեր սովորաբար դրվել են եկեղեցիների մոտ, գերեզմանոցներում:

7 փաստ խաչքարերի մասին

1. միակտուր քարերից կերտված խաչքարերորոնք ստորինպոչուկով ամրացվել են գետնինԴրանք ուղղանկյունաձև են ևկամարաձև,

2. միակտուր քարերից կերտված Խաչքարերորոնք հատուկպոչուկով ամրացվել են խորանարդաձև պատվանդանի վրա,

3. փորված կամ ագուցված խաչքարեր՝ եկեղեցիների պատերի ևժայռազանգվածների վրա

4. խաչքարեր աստիճանաձև պատվանդանի վրա,

5. որմնափակ խաչքարերերբ խաչարձանը առնվել է տանիքավորկառույցում,

6. 11-12-րդ դարերից առաջացել են քիվավոր խաչքարեր (երբեմնքիվը պատրաստվել է առանձին քարից և երկաթե գամերովամրացվել խաչքարին),

7.  12-րդ դարից՝ խմբական Խաչքարերդրվել են մի պատվանդանիվրա կամ հետագայում ավելացվել (տոհմական դամբարան):

Կարծիք`

Ես շատ ուրախ եմ և շատ տխուր: Որախ եմ այն պատճառով, որ խաչքարը միայն հայկական մշակույթ է, մենք ոչ ոքից չենք վերցրել դա և ոչ ոք մեզնից չի վերցնում, այդ մշակույթը որքան էլ ցանկանա, իսկ տխուր եմ այն պատճառով, որ միայն խաչքարն է, որ լիովին հայկական է, մենք ուրիշ այլ լիովի սեփական մշակույթ, կամ գործ, կամ ինչ-որ բան չունենք բոլորը մեզնից վերցրել են, մենք ենք նրանցից վերցրել, ես կցանկանայի, որ շատանան մեր մշակույթները և այլ բաները մեր հայերին վերաբերյալ:

Աղբյուր`

encyclopedia.amԽաչքար

tzuk.am-Խաչքար

hy.wikipedia.org-Խաչքար

encyclopedia.amՄոմիկ

khachkars.com-Մխիթար Կազմող

armenianreligion.amԽԱՉՔԱՐ

Рубрика: Հայոց լեզու

Գոյականի թիվը

Գոյականի թիվը — Առակում գտնել գոյականները, նշել տեսակը, թիվը: Հայոց լեզու ձեռնարկից կատարել 116, 117, 118, 119, 120:

Առակ

Ձկնիկերը (հոգնակի, հասարակ) լողալով բարձրանում են ջրի երեսը (եզակի, հասարակ), իսկ ութոտնուկը (եզակի, հասարակ) մնում է ծովի  (եզակի, հասարակ) հատակում: Ուրախ փոթորիկը (եզակի, հասարակ) քիչ-քիչ սկսվում է, ձկնիկները (հոգնակի, հասարակ)  թռվռալով ալիքների  (հոգնակի, հասարակ) հետևից են ընկնում և ուզածների չափ պղպջակներ (հոգնակի, հասարակ) որսում: Իսկ երբ ամեն բան հանդարտվում է, հանկարծ ջրում մի վարդ (եզակի, հասարակ) է հայտնվում: Ալիքներից (հոգնակի, հասարակ) մեկն էր  փոթորիկի  (եզակի, հասարակ) ավարտին նրան մոտակա կղզուց  (եզակի, հասարակ) պոկել : Եվ սուզվում էր ծաղիկը (եզակի, հասարակ), օրորվելով ու պարելով իջնում ներքև: Այդպիսի ծաղիկ  (եզակի, հասարակ) ութոտնուկը  (եզակի, հասարակ) դեռ չէր տեսել, բա ինչպես էր բուրում. ծովի  (եզակի, հասարակ) բույսերը  (հոգնակի, հասարակ) երբեք չէին կարողանա այդպես բուրել:

Հայոց լեզու

  1. Տրված գոյականները դարձրո´ւ հոգնակի և բացատրի´ր օրինաչափությունները:

Ա. Ձև, արտ, հարց, սարք, զենք, դեզ, օր:

Ձևեր, արտեր, հարցեր, սարքեր, զենքեր, դեզեր, օրեր

Բ. Երկիր, տարի, գնացք, նվեր, վայրկյան, ուղևոր:

Երկրներ, տարիներ, գնացքներ, նվերներ, վարկյաններ, ուղևորներ

Գ. Թոռ, դուռ, մուկ, ձուկ, լեռ, բեռ:

Թոռներ, դռներ, մկներ, ձկներ, լեռներ, բեռներ

Դ.  Աստղ, արկղ, վագր, անգղ, սանր:

Աստղեր, արկղեր, վագրեր, անգղեր, սանրեր

  1. Երկու խմբի գոյականների հոգնակին կազմի´ր և օրինաչափությունը բացահայտի´ր:

Օրինակ`

Դասագիրք- դասագրքեր, վիպագիր- վիպագիրներ:

 

Ա.Դասագիրք, հեռագիր, արոտավայր, լրագիր, ծառաբուն, մրգաջուր, մրջնաբույն, ծաղկեփունջ, միջնապատ:

Դասագիրք-դասագրքեր, հեռագիր-հեռագրեր, արոտավայր-արոտավայրեր, լրագիր-լրագրեր, ծառաբուն-ծառաբներ, մրգաջուր-մրգաջրեր, մրջնաբույն-մրջնաբներ, ծաղկեփունջ-ծաղկեփնջեր, միջնապատ-միջնապատեր

Բ.Վիպագիր, մեծատուն, զինակիր, ժամացույց, կողմնացույց, երգահան, քարահատ, պատմագիր, քանդկագործ:

Վիպագիր-վիպագիրներ, մեծատուն-մեծատուններ, զինակիր-զինակիրներ, ժամացույց-ժամացույցներ, կողմնացույց-կողմնացույցներ, երգահան-երգահաններ, քարահատ-քարահատներ, պատմագիր-պատմագիրներ, քանդակագործ-քանդակագործներ

  1. Փակագծում տրված բառերը դարձրո´ւ հոգնակի և գրիի´ր կետերի փոխարեն:

Ամերիկացի վիճակագիրները(վիճակագիր) պարզել են, որ օրվա ընթացքում ամենաշատը քայլում են անասնապահները (անասնապահ) ու հողագործները (հողագործ):  Երկրորդ տեղում գյուղական նամակատարները (նամակատար ) են: Հաջորդը մատուցողները( մատուցող) ու բուժքույրներ (բուժքույր) են: Նրանցից  զգալիորեն քիչ են քայլում ոստիկանները (ոստիկան), հետախույզները (հետախույզ) ու  պահակները (պահակ): Ամենից քիչ քայլում են նահանգապետները (նահանգապետ) ու նախարարները (նախարար):

  1. Տրված գոյականները դարձրո´ւ հոգնակի և տեղադրի´ր նախադասությունների մեջ:

 

Կետորս, բանաձև, հրացան, նավապետ, շնաձուկ, ժամացույց:

Բոլոր նավապետներն էլ երազում են չբացահայտված կղզիներ գտնել:

Մեզ ասացին, որ բոլոր ժամացույցներն հետ են ընկել, ու ոչ մեկը նույն ժամը ցույց չի տալիս:

Ասում են, որ շնաձկներին արյան հոտն է հրապուրում:

Այդ տարածքում աշխատող կետաորսներն հետևում էին կետին ու վախենում էին ,թե ևս մեկին այնուամենայնիվ կվնասի:

Ցուցադրվող հրացաններն այդ նույն զինագործի որդիներն ու թոռներն էին սարքել:

Рубрика: Հայոց լեզու

Հատուկ և հասարակ գոյականներ

  1. Հատուկ և հասարակ գոյականներ — նայել տեսանյութը (0.30-11.30 րոպեները): Աշխատանք տեքստով — ԱմանորՄեծ ՀայքՀ.Թումանյանի ժառանգությունը, հատուկ-հասարակ անուններ։

Ամանոր

Նման բազմազանությունը ժողովուրդների(ինչի, հասարակ)  տնտեսական ու կուլտուրական փոխհարաբերություններում դժվարություններ էր առաջացնում։ 16-րդ դարի վերջերից սկսած (1582 թվականին)՝ որոշվեց նոր տարվա (ինչի, հատուկ) սկիզբ (ինչ, հասարակ) համարել հունվարի (ինչի, հասարակ) մեկը։ Հենց այդ բանն (ինչն, հասարակ) էլ դրվեց մեր ներկա օրացույցի (ինչի, հասարակ) հիմքում (ինչում, հասարակ)։ Նոր տոմարը (ինչը, հատուկ) մտցվել է Հռոմի պապ Գրիգոր (ով, հատուկ) 13-րդի կողմից, Հուլյան օրացույցի (ինչի, հատուկ) փոխարեն։ Այդ երկու տոմարների (ինչի, հասարակ) միջև եղած տարբերությունը (ինչը, հասարակ) կազմում է տասներեք օր (ինչ, հասարակ)։

Մեծ Հայք

Այսպիսով՝ Երվանդ արքան (ով, հատուկ) վերականգնում է մ.թ.ա. 6-րդ դարի (ինչի, հասարակ) վերջին Աքեմենյանների (ում, հատուկ) միջամտությամբ ընդհատված հայկական անկախ պետականությունը (ինչը, հասարակ): Հայկական թագավորությունն (ինչ, հասարակ) ընդգրկել է հիմնականում նախկին սատրապության տարածքը (ինչը, հասարակ)։ Նրա (ում, հասարակ) սահմանները (ինչերը, հասարակ) անդրեփրատյան Կոմմագենե երկրից (ինչից, հատուկ) ձգվել են մինչև Կուր գետը (ինչը, հատուկ), Տիգրիս գետից (ինչից, հատուկ)՝ մինչև Պոնտոսի լեռները (ինչերը, հատուկ): Հաշվի առնելով Վանի (ինչի, հատուկ) աշխարհագրական անբարենպաստ դիրքը (ինչը, հասարակ) և սահմաններին (ինչերին, հասարակ) մոտ գտնվելը, հայոց արքան (ով, հասարակ) մայրաքաղաքը (ինչը, հասարակ) տեղափոխում է հյուսիս (ինչ, հասարակ)՝ Արարատյան դաշտ (ինչ, հատուկ)։ Ուրարտական Արգիշտիխինիլի քաղաքի (ինչի, հատուկ) տեղում կառոուցվում է հայկական Արմավիրը (ինչը, հատուկ): Այստեղ կառուցվում են պալատներ (ինչեր, հասարակ), հեթանոսական տաճարներ (ինչեր հասարակ)։

Հ. Թումանյանի ժառանգությունը

Թումանյանի (ում, հատուկ) բազմաթիվ (ինչ, հասարակ) երկեր թարգմանվել են ռուսերեն, ուկրաիներեն, բելառուսերեն, վրացերեն, տաջիկերեն, ուզբեկերեն, լիտվերեն, անգլերեն, պարսկերեն, իտալերեն, իսպաներեն, հունարեն, արաբերեն, ճապոներեն, շվեդերեն, չինարեն, ղազախերեն և այլ լեզուներով (ինչերով, հասարակ): 1980 թվականին սահմանվել է Հայաստանի (ինչի, հատուկ) գրողների միության (ինչի, հասարակ) Թումանյանի անվան (ում, հատուկ) ամենամյա մրցանակը (ինչը, հասարակ)։ 1957 թվականին օպերայի (ինչի, հասարակ) և բալետի (ինչի, հասարակ) թատրոնի (ինչի, հասարակ) շենքի (ինչի, հասարակ) առջև՝ Թատերական (ինչ, հատուկ) հրապարակում , կանգնեցվել է նրա հուշարձանը (ինչը, հասարակ) ։ Հետևյալ վայրերը (ինչերը, հասարակ) անվանվել են ի պատիվ Հովհաննես Թումանյանի (ում, հատուկ):

Рубрика: Հայոց լեզու, Uncategorized

Գոյական

  1. Ի՞նչ է գոյականը — նայել տեսանյութը (4.00-9.30 րոպեները): Առակում ընդգծել գոյականները՝ փակագծերում նշելով հարցը, ինչպես տեսանյութում:

Երկու գիրք

Երկու գիրք (ինչ) դրված էր գրապահարան (ինչ) վրա . մեկը՝ թանկ գեղեցիկ կազմով,իսկ մյուսը՝ էժան:
Կարդաց տերը (ով) թանկ գիրքը (ինչը) և ասաց.
-Ոչ խելքի (ինչի) համար է ,ոչ սրտի (ինչի) համար:
Կարդաց էժանը,լացեց և խոստովանեց,որ ավելի լավ բան (ինչ) հոգու (ինչի) համար չկա:
Բայց պահարանին (ինչին). թողեց երկուսն էլ:Մեկը՝ հոգու (ինչի) համար ,մյուսը՝ այն դեպքի համար ,եթե հյուրեր (ովքեր) գան ,որ տեսնեն ,որ նա գեղեցիկ գրքեր (ինչեր) ունի: