Рубрика: Պատմություն

Բագրատունիներ

ashot1.gif

Բագրատունիների տոհմը մեծ դեր է ունեցել հայոց պատմության մեջ: Նրանց արմատները հազարամյակների խորքից են գալիս, և պատկերացնել հայ միջնադարյան պատմությունն առանց Բագրատունիների անհնար է: Սակայն Բագրատունիների ծագման մասին պատմաբանները միակարծիք չեն: Իրարամերժ տեսակետները Բագրատունիներին տալիս են հայկական, եբրայական, երբեմն՝ պարսկական ծագում: Թյուրիմացությունը գալիս է Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունից», համաձայն որի՝ Բագրատունիները սերում են հրեա Շամբատից, որի շառավիղներից Շամբատ-Բագրատին հայոց թագավոր Վաղարշակը տվել է թագադիր ասպետի պաշտոն, նշանակել Հայաստանի արևմտյան կողմի կուսակալ և տոհմը նրա անունով կոչել Բագրատունի։

Արշակունյաց թագավորության անկումից հետո, Բագրատունիները հզորանալով, աստիճանաբար պայքարից դուրս մղեցին իրենց հակառակորդներին՝ Մամիկոնյաններին և Կամսարականներին, որոնք VII-VIII դարերում Հայաստանում շարունակ ապստամբություններ էին հրահրում արաբական տիրակալության դեմ: Բագրատունիները, հատկապես՝ Աշոտ Մսակեր իշխանը, բավականին ընդարձակեցին իրենց տիրույթները Այրարատում և դարձան ամենաազդեցիկ ու ամենահզոր տոհմը Հայաստանում՝ հետ թողնելով նաև Սյունիներին ու Արծրունիներին:

Բագրատունի դինաստիայի հիմնադիրն էր Աշոտ I Բագրատունին (մահացել է 891 թ.): 861-ին Բաղդադի դատարանը նրան ճանաչեց որպես «իշխանների իշխան»: Նա ենթարկեց մեծ հայկական ֆեոդալական տոհմերին, ստացավ հայկական եկեղեցու աջակցությունը և 880-ականների կեսերին պարտվեց արաբական բանակներին:

Նրան է հանձնվել նաև հարկահանության իրավունքը, որի շնորհիվ հարկերը կրճատվել են երեք անգամ: Աշոտ Բագրատունին վերակազմել է բանակը. նրա թվաքանակը հասցրել է 40 հզ-ի, սպարապետությունը հանձնել է եղբորը՝ Աբասին: Երկրի վարչական, տնտեսական և ռազմական իշխանությունը Բագրատունիների ձեռքում էր: Պատմիչի խոսքով՝ Աշոտին պակասում էր միայն թագավորական թագը: 
869 թ-ին կաթողիկոս Զաքարիա Ա Ձագեցու նախաձեռնությամբ հրավիրված հայ իշխանների ժողովը վճռել է Աշոտին հռչակել թագավոր և Հայաստանի թագավորությունը ճանաչելու պահանջով դիմել է խալիֆին: Վերջինս 885 թ-ին ստիպված արքայական թագ է ուղարկել Աշոտ Բագրատունուն և նրան ճանաչել Հայոց, Վրաց ու Աղվանից արքա: Բյուզանդիայի հայազգի Վասիլ (Բարսեղ) I կայսրը նույնպես արքայական թագ է ուղարկել և դաշինք կնքել Հայաստանի հետ: Կաթողիկոս Գևորգ Բ Գառնեցին 885 թ-ին երկրի իշխանների ու հյուրերի ներկայությամբ Բագարանում Աշոտ Բագրատունուն օծել է Հայոց թագավոր, որով միջազգային ճանաչում է ստացել Հայաստանի փաստական անկախությունը, և վերականգնվել է 457 տարի առաջ կործանված հայկական թագավորությունը: 

921 թ-ին Աշոտ Երկրորդ երկաթը (914-928 թթ.) Հաղթեց Սևանա լճի ափին արաբական բանակը և ազատեց Հայաստանի մեծ մասը արաբներից: 922 թ.-ին Հալեպը ստիպված էր նրան ճանաչել որպես Հայաստանի իշխան:
Աշոտ III ողորմածը (953-977թթ.) ստեղծել է ուժեղ կայուն բանակ:

Առաջին շրջանում մայրաքաղաքն էր Բագարանը, որը գտնվում էր Բագրատունիների տնտեսական կենտրոն Շիրակում: Վարչաքաղաքական կենտրոնի դեր են ստանձնել նաև Շիրակավան և Կարս քաղաքները։ 961 թվականից Աշոտ Գ Ողորմածը մայրաքաղաքը տեղափոխում է հայկական մշակութային, քաղաքական ու տնտեսական կենտրոն Անի: Հզորության շրջանում, երբ անկում էին ապրում հարևան արաբական ամիրայությունները, իր մեջ ներառել է բազմաթիվ հայկական գավառներ, ինչպես նաև ազդեցություն է ունեցել վրացական, աղվանական ու արաբական իշխանություններ։ Ծաղկման շրջանում այն իր մեջ ներառում էր Հայկական լեռնաշխարհի մեծագույն մասը։

11-րդ դարում Հայաստանը աստիճանաբար նվաճվում է Բյուզանդական կայսրության կողմից։ Մի քանի տասնամյակ առաջ ձևավորված թագավորություններն ու իշխանությունները ինքնավարություն են ստանում կամ ընդգրկվում հարևան պետությունների կազմի մեջ։ Սելջուկ-թյուրքերի արշավանքից հետո հայոց պետականությունը թուլանում է։ Նրա տարածքներում համեմատաբար ինքնուրույն են մնում հայկական երեք թագավորություններ՝ Վանանդ, Լոռի և Սյունիք:

Բագրատունիների թագավորությունը քրիստոնյա Արևելքի հզորագույն թագավորություններից էր, որը հանդիսանում էր հայոց պետականության վերջին դրսևորումը պատմական հայրենիքում։ Այն իր շուրջ էր համախմբել ոչ միայն Հայաստանը, այլև իր գոյությամբ նպաստել էր հյուսիսում մեկ այլ քրիստոնյա պետության՝ Վրաց թագավորության առաջացմանը։

Բացի մայրաքաղաքի շինարարությունից, միաժամանակ կառուցվել են վանքային համալիրներ Սանահինն ու Մահաթը: Հայաստանի Թագուհի Խոսրովանուշ — Աշոտի կինը `պատմության մեջ մտնում է վանքերի կառուցման հովանավոր:

Գոյություն ունեն նաև այլ խոշոր քաղաքներ `Նախիջևան, Վան, Կարս, Մանազկեթ և այլն:

Հայոց թագավորության տարածքի ընդլայնումը շարունակվեց: Այսպիսով, թագավոր Սմբատ II- ը վերահաստատեց արաբների կողմից Հայաստանի նախկին մայրաքաղաք Դվինին: Հաջորդ թագավորը `Գագիկ Բագրատունին (ղեկավարվելով 990-ից մինչեւ 1021 թթ.), Հաղթանակներ է տվել հարևան էմիրների վրա, որոնք չեն եղել հայկական գահի իշխանության տակ և հետագայում ընդլայնել պետության տարածքը: Հինները վերակառուցվել են, նոր բերդեր են կառուցվել `Բջնի, Ամբերդ և այլն: Բացի այդ, վերակառուցվել են բազմաթիվ ավերված եկեղեցիներ և վանքեր:

Բագրատունի Հայոց թագավորների 

  1. Աշոտ Ա 885-890
  2. Սմբատ Ա 890-914
  3. Աշոտ Բ Երկաթ 914-928
  4. Աբաս 928-953
  5. Աշոտ Գ Ողորմած 953-977
  6. Սմբատ Բ Տիեզերակալ 977-990
  7. Գագիկ Ա 990-1020
  8. Հովհաննես–Սմբատ 1020-1041
  9. Գագիկ Բ -1042-1045

 

Աղբյուր`

ankakh.com-ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻՆԵՐ

encyclopedia.am-Բագրատունիներ

hy.wikipedia.org-Բագրատունիներ

armenia-g.blogspot.am-Династия Багратуни

hy.wikipedia.org-Բագրատունիների թագավորություն

planetaarmenia.ru-Армянское царство Багратуни

 

Կարծիք`

Ես կարդալով Բագրատունիների մասին ապշել էի, որովհետև նրանք եղել են շատ հզոր տոհմ, խիզախ և չհանձնվող: Նրանց թագավորները շատ խելացի և ուժեղ էին կարողանում էին այդ հզոր բանակը կառավարել, պատերազմներ անել և սերունդներ փոխանցել: Իմ կարծիքում մեր օրերում դժվար է գտնել Աշոտ I-ի նման թագավոր նրա նման խիզախ և քաջ, ես կասեի, որ չի էլ լինի, որովհետև հիմա բոլորը այդքան քաջ չեն, որ անգամ իր կյանքի գնով գնան ռազմի դաշտ:

Реклама

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

w

Connecting to %s