Рубрика: Պատմություն

Հայոց պատմություն. Դաս 20

sardarapat-1

Իրադրությունը պատերազմի վերսկսման պայմաններում

  • Պատմել հայկական կորպուսի , արևմտահայ դիվիզիայի մասին:

Երկրամասում արմատապես փոխված քաղաքական վիճակոում Հայոց ազգային խորհուրդը ձեռք բերեց կոորպուս ստեղծելու իրավունք։ 1917թ. նոյեմբերի 16-ի հրամանով Կովկասյան ճակատում ստեղծվելու էր Հայկական կորպուսը։ Հրամանատարը հաստատվեց գեներալ Թովմաս Նազարբեկյանը, իսկ կոմիսարը՝ Դրոն։ Կորպուսը բաղկացած էր 2 դիվիզիայից, յուրաքանչյուրում կար 4 գունդ։ Հայկական կորպուսի զորամիավորների համալրման գլխավոր վայր դարձավ Երևան նահանգը։ Հայոց ազգային խոչհուրդը 1917թ. դեղտեմբերի վերջերին Թիֆլիսից Երևան գործուղեց Արամ Մանուկյանին՝ Օժտելով նրան արտակարգ լիազորություններով։ Արևմտահայերից ձևավորվեց հայկական մյուս խոշոր զորամիավորը՝ դիվիզիան, որի հրամանատար նշանակվեց Անդրանիկ Օզանյանը։ Նրան շնորհվեց գեներալ-մայորի աստիճան։ Հայկական այս դիվիզիան շուտով վերածվեց ավելի մեծ զորամիավորման և կոչեց Հատուկ հավաքական ջոկատ։ 1918 թ. մարտի 1-ին կորպուսի և հավաքական ջոկատի միավորումից ստեղծվեց Առանձին հայկական կորպուսը՝ Թ. Նազաբեկյանի ընդհանուր հրամանատարությամբ։

  •  Նկարագրել Արամ Մանուկյանին որպես քաղաքական գործիչ:
  • Վերլուծել Այսրկովկասում  իշխանության համար մղվող պայքարը:
  • Պատմել Անդրկովկասի Ժողովրդավարական Դաշնային Հանրապետության ստեղծման ընթացքի մասին:

Աղբյուրները ՝Հայոց պատմություն դասագիրք 8-րդ դասարան, էջ 142-145, համացանց

Реклама
Рубрика: Պատմություն

Մայիսի 1

-11

 

Մայիսի 1-ն իր ժամանակակից ձևով առաջացել է 19-րդ դարի կեսերին աշխատանքային շարժման մեջ, որի առաջ քաշած հիմնական պահանջներից մեկը 8-ժամյա աշխատանքային օրվա անցումն էր:

8-ժամյա աշխատանքային օրվա պահանջով 1856 թվականի ապրիլի 21-ին առաջինը հանդես են եկել Ավստրալիայի աշխատավորները: Այդ ժամանակից սկսած Ավստրալիայում այդ տոնը դարձել է ամենամյա:

Ավստրալիայի աշխատավորների օրինակով 1886 թվականի մայիսի 1-ին ԱՄՆ-ի և Կանադայի անարխիստական կազմակերպությունները կազմակերպել են մի շարք հանրահավաքներ և ցույցեր: 1886 թվականի մայիսի 4-ին Չիկագոյում այդպիսի ցույցը ցրելու ժամանակ մահացել են 6 անարխիստներ: Հաջորդ օրը ոստիկանների դաժան գործողությունների դեմ կազմակերպված զանգվածային բողոքի ակցիաների ժամանակ անհայտ մարդու կողմից նետված ռումբի պայթյունի հետևանքով զոհվել է 6 ոստիկան, վիրավորվել առնվազն 50-ը, իսկ հաջորդած հրաձգության հետևանքով վիրավորվել է առնվազն 4 աշխատավոր (ըստ որոշ տվյալների՝ եղել է մինչև 50 սպանված և վիրավոր[9]), մի քանի տասնյակ մարդ ստացել է վնասվածք: Պայթյուն կազմակերպելու մեղադրանքով 6 աշխատավոր-անարխիստներ դատապարտվել են կախաղանի: Երբ մեղադրող կողմի գլխավոր վկան խոստովանել է, որ զրպարտել է բոլոր դատապարտյալներին, նրանցից երեքի մահվան դատավճիռը փոխարինվել է 15 տարվա ազատազրկմամբ (հետագայում ապացուցվել է, որ վկան ճիշտ է ասել, երբ խոստովանել է զրպարտանքը, և այդ հանցագործության մեղադրանքը կեղծ էր, քանի որ չնայած ռումբերը սարքվել են, և պատրաստվել են զինված ապստամբության, բայց բանտարկյալները ոչ մի կերպ ներգրավված չեն եղել մայիսի 5-ի ընդհարումների մեջ): Կախաղան հանվածներից մեկը՝ Ալբերտ Պարսոնսը, Հարավային բանակի հայտնի գնդապետի եղբայրն էր, նախկինում ինքն էլ եղել է համադաշնակից բանակի զինվոր, սակայն խախտել է ռասիստական նախապաշարմունքներն ու ամուսնացել նախկին ստրկուհի, հնդկա-մեքսիկական ծագմամբ Լյուսի Պարսոնսի հետ:

Ի հիշատակ մահապատժի ենթարկված անարխիստների՝ ամերիկյան աշխատավորների առաջարկով, որոնք գործադուլ էին կազմակերպել 1890 թվականի մայիսի 1-ին, II Ինտերնացիոնալի Փարիզյան կոնգրեսը (հուլիս, 1889) 1890 թվականի մայիսի 1-ը հայտարարել է Ամբողջ աշխարհի աշխատավորների համերաշխության օր, և առաջարկել այն նշել ցույցերով՝ պահանջելով 8-ժամյա աշխատանքային օր և այլն: Ինչպես Ավստրալիայում, ցույցերի հաջողությունները հանգեցրել են նրան, որ տոնը դարձել է ամենամյա:

Գերմանիա

Մայիսմեկյան չարտոնված ցույց Բեռլինում 2005 թվականին

Ադոլֆ Հիտլերի իշխանության գալով՝ այդ օրը 1933 թվականից ստացել է պաշտոնական կարգավիճակ: Այն անվանվել է «Ազգային աշխատանքի օր»:

Մայիսի 1-ը Բեռլինում հայտնի է արմատական ​​ձախակողմյան խմբերի անդամների և ոստիկանների միջև բախումներով:

Հնդկաստան 

Մայիսի 1-ը Հնդկաստանում առաջին անգամ տոնվել է 1923 թվականի մայիսի 1-ին Մադրասում Աշխատանքային կուսակցության կողմից: Դա նաև առաջին անգամն էր, որ կարմիր դրոշը բարձրացվել է Հնդկաստանում: Նույն թվականին ընդունվել է բանաձև այն մասին, որ կառավարությունը մայիսի 1-ը պետք է հայտարարի որպես տոն:

Ռուսաստան

Ռուսական կայսրությունում Մայիսի 1-ը՝ որպես աշխատավորների համերաշխության միջազգային օր, առաջին անգամ նշվել է 1890 թվականին Վարշավայում, երբ 10 հազար աշխատողներ գործադուլ են արել: 1897 թվականին մայովկաները կրել են քաղաքական բնույթ և ուղեկցվել զանգվածային ցույցերով:

1992 թվականին տոնը վերանվանվել է «Գարնան և աշխատանքի տոն»:

Ղազախստան

Այս երկրի բնակիչները մայիսի 1-ին նշում են Ղազախստանի ժողովրդի միասնության օրը: Աշխատանքի օրը տոնվում է 1996 թվականից սկսած:

Տաջիկստան

2016 թվականի նոյեմբերից Տաջիկստանի խորհրդարանը մայիսի 1-ը ներառել է ոչ աշխատանքային տոնական օրերի ցանկում:

Ֆինլանդիա

Ֆինլանդիայում Մայիսի 1-ը  ուսանողների գարնանային կառնավալն է:

Հելսինկիում տոնակատարությունն սկսվում է ապրիլի 30-ից, երբ երեկոյան ժամը 6-ին Հավիս Ամանդա հավերժահարսի արձանի գլխին, որ կանգնեցված է մայրաքաղաքի Շուկայի հրապարակում, դնում են սպիտակ գլխարկ՝ դիմորդների գլխի զարդարանքը: Այդ պահին բոլոր նեկաները նույնպես դնում են իրենց պիտակ գլխարկները և բացում շամպայնի շշերը: Դիմորդի սպիտակ գլխարկ ստանում է նա, ով ավարտել է լիցեյն ու հանձնել ավարտական քննությունները:

Ֆինլանդիայի մյուս խոշոր քաղաքներն ունեն արձանների հետ կապված իրենց արարողակարգերը

Рубрика: Պատմություն

Հայոց պատմություն. Դաս 19

725d02e34bd6d411811f6e4a5bbbd079

Հայ ազգային -քաղաքական կյանքի վերելքը 1917թ.-ին:

  • Նկարագրել 1917թ. սկզբին Ռուսաստանում տեղի ունեցող փոփոխությունները:

1917թ. փետրվարի վերջին Ռուսաստանում սկսված հեղափոխության շնորհիվ տապալվեց միապետությունը։ Երկիրը բռնեց ժողովրդավարական հանրապետության ձևավորման ուղին։ Մարտի 2-ին կազմվեց ժամանակավոր կառավարություն՝ բարձրագույն գործադիր իշխանության նոր մարմինը Ռուսաստանում։ Հեղափոխական ալիքը հասավ նաև Անդրկովկաս, տարածվեց Հայաստանում։ Բոլորը ողջունում էին հեղափոխությունը, պահանջում հաստատել իրական ազատություններ և իրավունքներ։

  • Համեմատել հայերի նկատմամբ ցարիզմի և ժամանակավոր կառավարության վարած քաղաքականությունը:

Հայկական հարցում Ռուսաստանի նոր իշխանության որոշ քայլեր լավատեսական հույսեր արթնացրին հայ քաղաքական շրջանակներում։ 1917 թ. ապրիլի 26-ին հրապարակվեց ժամանակավոր կառավորության որոշումը Արևմտյան Հայաստանի և գրավված մյուս վայրերի կառավարման մասին։ Առաջին անգամ Օսմանյան կայսրությունից նվաճված հայկական տարածքները միավորեցին որպես վարչական առանձին միավոր՝ Թուրքահայաստան անվանումով։ Այն կազմված էր երեք մարզերից Էրզրում, Խնուս, Վան։ Կառավարելու էր գեներալ-կոմիսարը։ Ռուսական նոր իշխանությունը սկսեց հայկական մարզերում հայանպաստ քաղաքականության իրականացնել՝ ի տարբերություն ցարիզմի։ Թույլատրվեց բոլոր հայերին վերաբնակվելու հիշյալ մարզերում։

  • Համեմատել, համադրել, արևմտահայերի, արևելահայերի հրավիրված առաջին համագումարները բովանդակությունը:

Երևանում 1917թ. մայիսին կայացավ արևմտահայերի առաջին համագումարը։ Հայրենիքի վերաբնակեցման, Հայաստանում ազգային վարչություն կազմակերպելու, կրթական, տնտեսական և այլ հարցերի վերաբերյալ ընդունվեցին կարևոր որոշումներ։ Արևմտահայները 1917թ. ընդացքում նրանք մեծ գործ կատարեցին ավերված բնակավայրերը վերականգնելու և վերաբնակեցնելու ուղղությամբ։ Աշնան վերջերին հայկական մարզերում մոտ 300 հազար հայ բնակչություն կար։

  •  Պատմել Հայոց ազգային խորհրդի ստանձնած դերակատարման մասին:

Ռուսաստանի տարբեր երկրամասերում ստեղծվում էին ազգային նոր մարմիններ, որոնք տնօրինում էին սեփական ժողովրդի տարաբնույթ խնդիրների լուծումը։ 1917թ. աշնանը Թիֆլիսում տեղի ունեցավ արևելահայերի համագումարը։ Մասնակցում էին քաղաքական և հասարակական տարբեր կազմակերպությունների 228 պատգամավորներ, որոնց կեսից ավելին դաշնակցականներ էին։ Համագումարըը որոշումներ ընդունեց Կովկասյան ճակատի  պաշտպանության, հայկական ազգային զորամասերի ստեղծման և այլ հարցերի մասին։ Համագումարի ավարտից քիչ անց ձևավորվեց 15-հոգանոց գործադիր մարմին՝ Հայոց ազգային խորհուրդը։

  •  Հիմնավորել հայերի շահագրգռված լինելը երկրամասում սահմանափոխություն կատարելու հարցում:

Երկրամասում ազգամիջյան հարաբերությունները կարգավորելու գործում մեծ նշանակություն էին ստացել արդարացի սահմանափոխության իրագործումը և տեղական ինքնակառավարման մարմիների՝ զեմստվոների հաստատումը։ Հետփետրվարյան շամանակաշրջանում վրացի, հայ և թաթար քաղաքական ուժերը փորձեցին փոխհամաձայությամբ շտկել աղավաղված ազգագրական-վարչական քարտզը։ Այդ գործում ամենից ավելի շահագրգռված էին հայերը, քանի որ նրանք բոլորից շատ էին տուժել ինքնակալության գաղութային քաղաքականությունից։

Աղբյուրները ՝Հայոց պատմություն, 8-րդ դասարան, դասագիրք, էջ 134-137

Խորհրդային Ռուսաստանը և Հայաստանը/դասարանական/

  •  Ներկայացնել Ռուսաստոնում հոկտեմբերյան հեղարջումից հետո Անդրկովկասում տեղի ունեցող փոփոխությունները :
  •  Վերլուծել Երզնկայի զինադադարը:
  • Ներկայացնել Արևմտյան Հայաստանի մասին բոլշևիկյան դեկրետը, գնահատել այդ փաստաթուղթը:
  •  Վերլուծել Բրեստ-Լիտովսկի հաշտության պայմանագիրը: Հիմնավորել  Խորհրդային Ռուսաստանի վարած քաղաքականությունը՝ հայերի շահերի անտեսումը  և Արևմտյան Հայաստանի վերադարձը Թուրքիային:

Աղբյուրները՝ Հայոց պատմություն, 8-րդ դասարան, դասագիրք, էջ 138-141

Երզնկայի զինադադար

Երզնկայի զինադադար/ տեսաֆիլմ/

Իրադրությունը Երզնկայում

Բրեստ- Լիտովսկի բանակցությունների մեկնարկը

Հետազոտական աշխատանք/Այս աշխատանքը ներկայացնել մայիսի վերջին շաբաթվա ընթացքում, նշել աղբյուրները/

Հայկական մշակույթը 19-րդ դարի երկրորդ կեսին և 20-րդ դարի սկզբին

Հայկական գաղթավայրերը նոր շրջանում/ Հիմնական գաղթավայրերը, Գաղթավայրերի դերը հայապահպանության գործում/

Рубрика: Պատմություն

«ՄԻՋԻՆ ԵՎՐՈՊԱՅԻ» ԳԵՐՄԱՆԱԿԱՆ ՀԱՅԵՑԱԿԱՐԳԸ ԵՎ ԱՌԱՋԻՆ ԱՇԽԱՐՀԱՄԱՐՏԸ

ՀԱՅԿ ՍՈՒՔԻԱՍՅԱՆ

«ՄԻՋԻՆ ԵՎՐՈՊԱՅԻ» ԳԵՐՄԱՆԱԿԱՆ ՀԱՅԵՑԱԿԱՐԳԸ ԵՎ
ԱՌԱՋԻՆ ԱՇԽԱՐՀԱՄԱՐՏԸ

Վերլուծություն

Հոդվածում խոսվում էր հայերի ցեղասպանության և թե ինչ ումունքներ են ազդել թուրք ռազմաքաղաքական վերնախավի գաղափարաբանության վրա։ Եվ տարբեր պատմաբաներ տարբեր ձև էին ներկայացնում դա։ Հայաստանի ոչնչացման խնդիրը բարձրացվեց պետական քաղաքականության մակարդակի այն ժամանակ, երբ ձևավորվեց պանթյուրքիզմի գաղափարաբանությունը: Պանթուրքիզմի գաղափարաբանները քարոզում էին Արևելքի ժողովուրդների միավորումը Օսմանյան կայսրությունում: Կարծում ենք` սա ևս մեկ ապացույց է, որ գերմանական «Միջին Եվրոպայի» հայեցակարգը ազդեցություն է ունեցել թուրքական
ռազմավարական գաղափարաբանության վրա: Ես երբեք չէի մտածի, որ Գերմանիան կարող է կապ ունենալ թուրքական ռազմավարական գաղափարաբանության վրա։

Рубрика: Պատմություն

Համաշխարհային պատմություն. Դաս 16

1024px-Map_Europe_alliances_1914-hy.jpg
Առաջին  համաշխարհային պատերզամի ռազմական դաշինքներ. Անտանտ կանաչով, Կենտրոնական ուժեր դարչնագույն

Առաջին համաշխարհային պատերազմ

  • Ռազմաքաղաքական դաշինքերի առաջացումը
  •  Պատերազմի պատճառների, մասնակիցների նպատակները:

Հուլիսյան ճգնաժամի ժամանակ մեծ տերությունների որոշումները, ինչը առաջացել էր Արքայազն Ֆրանց Ֆերդինանդի և նրա կնոջ սպանությունից հետո 1914 թվականի հունիսի 28-ին։ Սպանությունը կատարել էր Գավրիլո Պրինցիպ, ով ազգությամբ սերբ էր և Երիտասարդ Բոսնիա խմբակցության անդամ էր, որին սատարում էր Սերբիական ազգայնական Սև ձեռք կազմակերպությունը: Ճգնաժամը ծագեց Ավստրո-Հունգարիայի և Սերբիայի միջև, որում ներքաշվեցին Ռուսաստանը, Գերմանիան, Ֆրանսիան, Բելգիան և Մեծ Բրիտանիան։ Ճգնաժամի խորացման պատճառներից էր դիվանագիտական հարաբերությունների բացակայությունը մեծ տերությունների միջև։ Ճգնաժամին հաջորդեց մի շարք դիվանագիտական հակամարտություններ Մեծ տերությունների երկրների միջև։ Այս հակամարտությունների հիմնական պատճառը կարող է լինել ուժերի վերադասավորությունը Եվրոպայում սկսած 1867 թվականին:

  • Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը, գլխավոր ճակատները

Առաջին աշխարհամարտը ծագեց Եվրոպայում։ Այն սկսվեց Բալկանյան թերակղզում։ Այստեղ բախվում էին 2 հակադիր դաշինքների շահեր, և պատահական  չէ, որ Բալկանները պատկերավոր անվանում էին «վառոդի տակառ՝ Եվրոպայի տակ»։ Պատերազմի պատճառները կային, տերություննեը նախապատրաստվել էին դրան, մնում էր առիթը այն սկսելու համար։ 1914 թ. Հունիսի 28-ին սերբ ազգայնականները Սարևոյում իրականացրին Ավստրո-Հունգարիայի Թագաժառանգ Ֆրանց Ֆերդինանդի Սպանությունը։ Դա էլ հանդիսացավ առիթը։ Ռուսաստանը հանդես եկավ Սերբիայի պաշտպանությամբ։ Ի պատասխան՝ Գերմանիան 1914 թ. օգոստոսին 1-ին պատերազմ հայտարարեց Ռուսաստանին։ Այդ օրն էլ ընդունված է անվանել Առաջին աշխարհամարտի սկիզբը։ Պատերազմի մեծ մտան նաև Ֆրանսիան և Մեծ Բրիտանիան։ Հետագայում ներքաշվեցին բազմաթիվ տերություններ։ Գլխավոր ճակատները 2-ն էին։ Առաջինը՝ Արևմտաեվրոպական (Ֆրանսիական) ճակատն էր, որը ձգվում էր ֆրանս-գերմանական սահմանով և Բելգիայով։ Երկրորդը՝ Արևելաեվրոպական (Ռուսական) ճակատն էր, որն անցնում էր ռուս-գերմանական և ռուս-ավստրիական սահմանների երկայնքով՝ Բալթիկ  ծովից մինչև Սև ծով։ Պատերազմի վճռական տեղամասերից էր նաև Կովկասյան ճակատը։

  •  Ռազմական գործողությունները 1914-16թթ

Առաջին աշխարհամարտի ռազմական գործունեությունները մղվում էին ցամաքում, ծովում և օդում։ Մասնակից տերությունները ծրագրել էին շատ արագ ջախջախել հակառակորդներին ու տոնել հաղթանակ, սակայն նրանց սպասումները չարդարացան։ Պատերազմը ձգձգվեց։ Առաջին տարվա իրադարձություններից առանձնանում է Արևմտաեվրոպական ճակատում 1914 թ. սեպտեմբերին տեղի ունեցած Մառնի ճակատամարտը։ Ֆրանս-անգլիական զորքերը կանգնեցրին գերմանացիների հարցակումը դեպի Փարիզ և ստիպեցին նահանջել։ Երկու կողմերից զոհվեց և վիրավորվեց 600 հազար մարդ։ Ֆրանսիայի արագ ջախջախման գերմանական ծրագիրը ձախողվեց, Արևմտյան ճակատում ուժերը հավասարվեցին։ Օգոստոսի կեսին Ճապոնիան վերջնագիր ներկայացրեց, իսկ մի քանի օր անց պաերազմ հայտարարեց Գերմանիային։ Նա ծրագրել էր զավթել Խաղաղ Օվկիանոսի գերմանական տիրույթները և իրեն ենթարկել Չինաստանը։ Իտալիան 1915 թ. անցավ Անտանտի, իսկ Բուլղարիան Գերմանիայի կողմը։ Եռյակ դաշինքը այդպիսով վերածվեց Քառյակ դաշինքի։ Ռուսական զորքերը 1915 թ. ծանր վիճակի մեջ քին դրել Ավստրո-Հունգարիային։ Սակայն Գերմանիան օգնության հասավ։ Պատերազմի երրորդ տարում Արևմտաեվրոպական ճակատում խոշոր ճակատամարտ տեղ ունեցավ Վերդենի մոտ։ Այսպես կոչված «Վերդենյան մսաղացում» ֆրանս-անգլիական կողմը կորցրեց 750 հազար, իսկ գերմանացիները՝ 450 հազար մարդ։ Արևելաեվրոպական ճակատում ռուսական բանակը ջախջախեց Ավստրրո-Հունգարիային, որով փրկեց պարտված Իտալիային։ Ռուսաստանը կարևոր հաղթանակներ տարավ նաև կովկասյան ճակատում և գրավեց Արևմտայն Հայաստանի մեծագույն մասը՝ Տրապիզոնից մինչև Բիթլիս։ Այսպիսով՝ ի մի բերելով 1914-1916 թթ. ռազմական գործողությունների արդյունքները, կարող ենք նշել որ Անտանտի երկրների կողմն էր ընդհանուր հաջողությունը։

  • Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտը և հետևանքները

Պատերազմից հետո Փարիզի հաշտության վեհաժողովում կազմվեցին մի քանի հաշտության պայմանագրեր, որոնց համաձայն որոնց պետք է պաշտոնապես ավարտվեր պատերազմը: 1919 թվականի Գերմանիայի հետ ստորագրվեց Վերսալի պայմանագիրը, որը կառուցված էր Վուդրո Վիլսոնի 14 կետերի հիման վրա, այն հանգեցրեց նաև Ազգերի լիգայի ստեղծմանը 1919 թվականի հունիսի 28-ին: Վերսալի պայմանագրով այս մասը ամրագրված էր 231 հոդվածով: Ընդհանուր առմամբ գերմանացիները կարծում էին, որ իրենց հետ վարվեցին անարդարացի, ինչի արդյունքում նրանց զրկեցին ռազմական ուժից, տնտեսական զարգացման հեռանկարներից: Բելգիացի պատմաբան Լորենս վան Իպերսելը ընգծեց, թե ինչ հետևանք ունեցավ Գերմանիայի մեղավորությունը ընդունելը երկրի քաղաքական զագացման վրա 1920-ական և 1930-ական թվականներին.  Օսմանյան կայսրությունը մասնատվեց և բացի Անատոլիայից մնացած տարածքների մեծ մասին տիրացան Անտանտի ուժերը: Թուրքերին մնաց Անատոլիան և կոչվեցին Թուրքիայի հանրապետություն: Օսմանյան կայսրությունը ստորագրեց Սևրի պայմանագիրը 1920 թվականին, սակայն այն չեղյալ համարվեց Թուրքական ազգայնական շարժում կուսակցության կողմից, որոնք գլխավորեցին Թուրքիայի անկախության շարժումը: Թուրքիան 1923 թվականին ստորագրեց Լոզանի պայմանագիրը: Առաջին աշխարհամարտն ամեն ինչից զատ, պատմության մեջ մտավ խաղաղ բնակչության առաջին զանգվածային սպանություններով, որոնք հետագայում ստացան «ցեղասպանություն» սահմանումը: Այդ առումով, Առաջին համաշխարհային պատերազմը հսկայական նշանակություն ունեցավ հայ ժողովրդի պատմության համար, որն ունեցավ սարսափելի աղետներ, մասնավորապես՝ Հայոց ցեղասպանությունը, որի արդյունքում հայ ազգի մեծ մասը ենթարկվեց եղեռնի, բռնի տեղահանության, բռնի կրոնափոխության ու բռնի ուրացման։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի արդյունքում զոհվեց շուրջ 10 000 000 (10 մլն) զինծառայող (ներառյալ այն 1 000 000 զինծառայողները, որոնք համարվում էին անհետ կորած):

  • Նոր ռազմաքաղաքական իրավիճակը 1917թ

Աշխարհամարտի շարունակումը 1917 թ. առաջացրեց նոր ռազմաքաղաքական իրավիճակ։ Նախ՝ ավելացավ պատերազմող երկրների քանակը։ Ամն-ը, Հունաստանը, Չինաստանը և Բրազիլիան մնացած Անտանտին և հզորացրին նրա առանց այդ էլ մեծ ներուժը։ 2 դաշինքների գլծավոր տերությունները պատերազմի պատճառով լուրջ հիմնախնդիրների առջը կանգնեցին։ Հատկապես աղետալի էր Քառյակ միության երկրների վիճակը։ Դժվարին վիճակում էին նաև Անտանտի երկրները. տնտեսությունը անկում էր ապրում, իսկ ժողովուրդը պահանջում էր շուտափույթ ավարտել պատերազմը։ Բոլորը հոգնել էին երկարատև պատերազմից։ Անտանտի հիմադիր տերություններից հատկապես Ռուսաստանյան կայսրությունը հայտնվեց ծանր իրավիճակում։ Հեղափոխության ընթացքում ընտրովի մարմիններ՝ բանվորների, զինվորների և գյուղացիների պատգամավորների խորհուրդներ։ Ժամանակավոր կառավարությանը չհաջողվեց լուծել երկրի առջև ծառացած հիմնախնդիրները։ Նա հեղինակազրկվեց։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը կտրուկ փոխեց աշխարհաքաղաքական իրավիճակը։ Բելշևիկները ծրագրել էին հրահրել համաշխարհային հեղափոխություն և սոցալիստական կարգեր հաստատել աշխարհի շատ երկրներում, առաջին հերթին պատերազմող պետություններում։

  • Գերմանիայի և նրա դաշնակիցների պարտությունը

Բոլշևիկների նախատեսած համաշխարհային հեղափոխությունը տեղի չէր ունենում։ Այդ պատճառով նրան դիմեցին պատերազմող կողմերին՝ առաջարկելով կնքել արդարացի հաշտություն առանց բռնազավթումների և ռազմատուգանքների։ Դիմում արձագանքեցին միայն Քառյակ միության երկրները։ Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագիրը միաժամանակ փրկեց Քառյակ միության երկրներից։ Գերմանիան, որ արդեն կանգնած էր պարտության եզրին, իր ուժերը կենտրոնացրեց Ֆրանսիական ճակատում և 1918 թ. գարնանը անցավ հարձակման։ Գերմանական զորքերը հուլիսին հասան համարյա Փարիզի մատույցները։ Քառյակ միության հաջողությունները ձեռք բերվեցին գերագույն ջանքերի գնով, սակայն նրանց ներուժն այլևս սպառված էր։ Անտանտը համալրեց իր ուժերը, միացան նաև ամերիկյան թարմ զորքեր, և 1918 թ. սեպտեմբերին անցավ հակահարձակման բոլոր ճակատներում։ Նախ պարտվեցին և պատերազմից դուրս եկան Գերմանիայի դաշնակիցներ Բուլղարիան, Օսմանյան կայսրությունը և Ավստրո-Հունգարիան։ Գերմանիան ի վիճակի չէրշարունակել պատերազմը։ Գերմանիան ընդունեց իր անվերապահ պարտությունը և 1918 թ. նեյեմբերի 11-ին ստորագրեց զինադադարի պայմանագիրը։

  •  Առաջին աշխարհամարտի գլխավոր հետևանքները

Մեծ պատերազմն ահռելի կորուստներ պատճառեց մարդկությանը, ծանր հետևանքներ ունեցավ արդյունաբերական հասարակության համար։ Մեծ էր մարդկային զոհերի թիվը։ Միայն մասնակից երկրների զինված ուժերը տվեց մոտ 10 միլիոն սպանված, 20 միլիոնն էլ վիրավորվեց և խեղանդամ դարձավ։ Սովի և համաճարակների զոհ դարձան թիկունքի միլիոնավոր խաղաղ բնակիչներ։ Պատերազմոցղ երկրներն ունեցան նաև հսկայական նյութական կորուստներ։ Պատերազմական ծախսերը միջին հաշվով կազմեցին մեծ տերությունների ազգային հարստության 1/3-ը։ Ավերվեցին բազմաթիվ քաղաքներ, գյուղեր, արդյունաբերական ձեռնարկություններ, երկաթուղիներ, ճանապարհներ, կամուրջներ և այլն։ Չնայած դժվարին իրավիճակին՝ զարգացում ապրեց ռազմական արդյունաբերությունը։  Պատերազմի գլխովոր հետևանքներից մեկը երիտթուրքերի կողմից իրագործված ցեղասպանության միջոցով հայերին իրենց հայրենիքի մեծ մասից զրկելն էր։ Պատերազմից հետո Մեծ եղեռնը իրավական և քաղաքական գնահատական չստացավ։ Առաջին աշխարհամարտն ունեցավ նա( դրական հետևանքներ։ Պատմության թատերաբեմից հեռացավ Ավստրոհունգարական, Ռուսաստանյան, Օսմանյան և Գերմանական կայսրությունները։ Չորս նախկին տերությունների տարածքում առաջացան նոր բազմաթիվ ազգային պետություններ՝ Չեխոսլովակիա, Լեհաստան, Ֆինլանդիա, Ուկրանիա, Հայաստան և այլն։ Տեղի ունեցան նաև ժողովրդական հեղափոխություններ, որոնց արդյունքում տապալվեց կառավարման միապետական ձևը, տարածվեց ժողովրդավարությունը։ Իսկ Ռուսաստանում, առաջին աշխարհում, սկսեց նոր՝ սոցալիստական հասարակության կառուցման գործընթացը։

  •  Կազմել 1914-1918թթ -ի կարևոր իրադարձությունների ժամանակագրություն:
  • Ամփոփում /մեկ էջի սահմանում/

Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը

Ինձ թվում է պատերազմն սկսել էր շատ անհիմն և անպատճառ։ Գրված է, որ պատերազմի պատճառններ կայն մնում էր միայն առիթ, այսինքն պատերազմն դառձել էր խաղ ու պատ առիթ էին ման  գալիս, որպեսզի անպատճառ զոհեին մարդկանց, չեմ հասկանում։ Իսկ առիթն էլ ինչ առիթ եղավ սերբ ազգայնականները Սարևոյում իրականացրին Ավստրո-Հունգարիայի Թագաժառանգ Ֆրանց Ֆերդինանդի Սպանությունը և դա համարվեց Առաջին Համաշխարհային պատերազմի առիթը, որը չեմ հասկանում, թե ինչ առիթ էր պատեազմ սկսելու և մարդկանց կոտորելու։ Իմ կարծիքով թագավորներն պարապ էին մնացել և նրանց ինչ-որ կռիվ, պատերամ և նման բան էր պետք երևի նրանց հմարա դա կրկես կամ ինչ-որ հետաքրքիր սբաղմունք է, որ իրենց զինվորներին ջախջախեն անիմաստ բանի համար։

Աղբյուրները՝ Համաշխարհային պատմություն, 8-րդ դասարան, էջ 136-146, համացանց

Լրացուցիչ աշխատանք

  1. «Տեխնիկան Առաջին աշխարհամարտի տարիներին»
  2. Ուսումնասիրման նյութը ընտրում եք ինքներդ այս թեմայի շրջանակներում:
  3. Ընտանեկան արխիվների ուսումնասիրում, պատումների համալրում նախնիներից որևէ մեկի մասնակցությունըը Առաջին կամ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում: